Antroposenden hakikat ötesi sürdürülebilirlik hikayeleri…

ÇED Neden Gereklidir?

Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED), 25.11.2014 tarih ve 29186 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanarak yürürlüğe giren ÇED Yönetmeliği’nin 4. Maddesi’nde; “Gerçekleştirilmesi planlanan projelerin çevreye olabilecek olumlu ve olumsuz etkilerinin belirlenmesinde, olumsuz yöndeki etkilerin önlenmesi ya da çevreye zarar vermeyecek ölçüde en aza indirilmesi için alınacak önlemlerin, seçilen yer ile teknoloji alternatiflerinin belirlenerek değerlendirilmesinde ve projelerin uygulanmasının izlenmesi ve kontrolünde sürdürülecek çalışmalar.” olarak tanımlanmıştır. Yönetmeliğin aynı maddesi, Çevresel etki değerlendirmesi gerekli değildir kararını; “Seçme Eleme Kriterlerine Tabi Projeler hakkında yapılan değerlendirmeler dikkate alınarak, projenin çevre üzerindeki muhtemel olumsuz etkilerinin, alınacak önlemler sonucu ilgili mevzuat ve bilimsel esaslara göre kabul edilebilir düzeylerde olduğunun belirlenmesi üzerine projenin gerçekleşmesinde çevre açısından sakınca görülmediğini belirten Bakanlık kararı” olarak tanımlamıştır. Ayrıca, Yönetmeliğin 5. Maddesi, ÇED Gerekli Değildir Kararı ile ilgili olarak; “kararının verilmesi konusundaki yetkisini, sınırlarını belirleyerek yetki genişliği esasına göre Valiliklere devredebilir” demektedir.

Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından eÇED duyurular çevrimiçi sayfasındaki* veriler sorgulandığında 2020 senesinde 429 projeye ÇED Olumlu, 7 projeye ÇED Olumsuz kararı verilirken, 2879 proje için ÇED Gerekli Değildir Kararı verilmiş olması, ÇED Gerekli Değildir Kararı verilirken kullanılan yöntemler ve yaklaşımların gerek ulusal mevzuat gerekse Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerle uyumluluğunu düşündürmektedir.

Bundan sonra her ay yayınlayacağımız ÇED Gerekli Değildir Kararları’nı değerlendirme raporumuzda, ÇED Gerekli Değildir kararlarının illere, sektörlere ve alt sektörlere göre dağılımlarını inceleyerek bu kararların kümülatif etkilerini inceleyeceğiz.

Ocak 2021 verileri incelendiğinde Türkiye genelinde iki yüz elli beş proje için ÇED Gerekli Değildir kararı verilmiş olduğu görülmektedir. Karar sayılarına göre illere bakıldığında Kahramanmaraş ve Konya on üçer karar ile birinci, İstanbul ve Manisa on birer karar ile ikinci, Ankara ise on karar ile üçüncü sırada yer almaktadır. Veriler sektör bazında incelendiğinde, ilk sektörün yetmiş üç karar ile I., II. ve V. Grup Madenler, ikinci sektörün kırk dört karar ile Sanayi, üçüncü sektörün ise yirmi altı karar ile Petrol-Doğalgaz-III. ve IV. Grup Madenler olduğu görülmektedir. Veriler kümülatif olarak ele alınacak olursa aslında ÇED Gerekli Değildir kararlarının toplamda doksan dokuz kararın madencilik sektörü ile ilgili olduğu anlaşılmaktadır.    

Madencilik sektörünün ülke sathındaki faaliyet biçimi düşünüldüğünde, alınan ÇED Gerekli Değildir kararlarının, Avrupa’nın Yaban Hayatı ve Doğal Yaşama Ortamlarının Korunması (Bern) Sözleşmesi’nin 4, 5 ve 6. Maddeleri, 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu’nun 4. Maddesi ile Av ve Yaban Hayvanlarının ve Yaşam Alanlarının Korunması, Zararlılarıyla Mücadele Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik’in 7. Maddesi’ne aykırı olduğu aşikardır.

Bu bağlamda ÇED Gerekli Değildir kararlarının tek tek ve kümülatif olarak hukuka uyarlığı yeniden gözden geçirilmeli ve bu kararların keyfi olarak alınması engellenmelidir.

* https://eced-duyuru.csb.gov.tr/eced-prod/duyurular.xhtml